Neden Kullanılabilirlik Önemlidir?

Kullanılabilirlik nedir ve ne değildir?
Kullanılabilirlik kullanıcı arayüzlerinin ne derece kolay kullanılabildiğini ölçen bir kalite göstergesi şeklinde açıklanabilir. Bu da içeriğin kolayca okunabilir olması, ziyaretçilerin web sitesini kolayca dolaşabilmesi ve hedeflerine kolayca ulaşabilmesi demektir. Kullanılabilirlik aynı zamanda tasarım sürecinde kullanılabilecek kullanım kolaylığını arttırıcı yöntemler olarak ifade edilebilir.

Kullanılabilirlik beş kalite unsuru tarafından belirlenmektedir:

Öğrenilebilirlik: Kullanıcıların bir arayüzü ilk defa kullandıkları zaman hedeflerine ulaşabilmeleri ne kadar kolay?

Verimlilik: Kullanıcılar arayüze alıştıktan sonra işlerini ne kadar çabuk yerine getirebiliyorlar?

Hatırlanabilirlik: Kullanıcılar arayüze geri döndükleri zaman arayüzün nasıl kullanıldığını hatırlamaları ne kadar kolay?

Hatalar: Kullanıcılar ne kadar çok hata yapıyorlar, bu hatalar ne kadar ciddi ve hataların düzeltilmesi ne kadar kolay?

Kullanıcı memnuniyeti: Kullanıcılar arayüzünü kullanmaktan ne kadar memnun? Kullanılabilirliğin ne olduğundan bahsetmişken bir de ne olmadığına değinelim. Kullanılabilirlik testi günümüzde iyi bilinen ve sık uygulanan bir yöntem olmasına rağmen kullanılabilirlik hakkında hala ortada çok yanlış fikirler dolaşmakta.

Kullanılabilirlik neden önemlidir?
Websitenizi gözden geçirmeden önce kullanılabilirliğin neden çok önemli olduğunu anlamak önemli. Kısaca kullanılabilirlik net gelirinizi etkiler.Online Marketing Institute tarafından yayınlanan istatistiklere göre kullanılabilirliği zayıf olan bir web sitesi kullanıcılar arasında pek de popüler değil:
%85 kötü tasarım yüzünden bir siteden ayrılıyor.
%62 Online alışveriş sırasında bir ürünü aramaktan vazgeçiyorlar.
%40 içeriğin kullanılamaz olması nedeniyle web siteye asla geri dönmüyor. Satışların %50’si kayboluyor çünkü kullanıcılar aradıkları içeriği bulamıyorlar.

Yaşadıkları deneyimlerden en fazla bahsedenler mutsuz müşterilerdir. White House Office of Consumer Affairs’in yaptığı araştırmaya göre, mutsuz bir müşteri 9–15 kişiye deneyimlerinden bahsederken, bu mutsuz müşterilerin %13’ü yaşadıkları deneyimi 20’den fazla kişiye anlatıyorlar. Şikayetçi olan müşterilerin Facebook ve Twitter gibi sosyal medya ağlarındaki takipçileri göz önünde bulundurulursa problemin ne kadar ciddi boyuta ulaşabileceğini tahmin edebilirsiniz. Bir websitesinin tasarımını yapmadan önce kullanılabilirlik için bir plan oluşturmak daha kazançlı olacaktır. Tasarımı kötü olan bir websitenin düzeltilmesinin çıkartacağı maliyet aslında düzeltilme aşamasındaki harcanan para ve zamandan daha fazladır. Yukarıdaki istatistiklerden de görebileceğiniz gibi düzeltmeye geçtiğiniz aşamada zaten birçok potansiyel müşteriyi kaybetmiş olursunuz.

Kullanılabilirlik minimalizm değildir!
Minimalizm içerik, sayfa sayısı, öğe boyutları, resimler, beyaz boşluk ve navigasyon ile oynayarak karışıklığın azaltılmasıdır. Burada farkında olmamız gereken kullanılabilirliğin çoğu zaman minimalizmi de beraberinde getireceği fakat bunun tam tersinin mümkün olmadığıdır. Sadece minimalizme yönelmek kullanılabilirlik sağlamayacaktır. Mesela navigasyon için sadece ikonların konulup metin bazlı menülerin ortadan kaldırılması sayfada daha fazla yer açacaktır fakat açıklama olmadan sadece ikon kullanılması kullanıcının kafasını karıştırabilir. Değişik durumlar için değişik çözümler üretmek gereklidir.

Kullanılabilirlik bir lüks değildir!
“Kullanılabilirlik en sonda yapılabilir” ya da kullanılabilirlik gerekli değil şeklinde bir tutum çok şey kaybettirebilir. Bugünün rekabetçi ortamında tüketiciler daha az özelliklere sahip olan ama daha kullanılabilir olan bir alternatife geçmekte tereddüt etmeyecektir.

Kullanılabilirlik İncelemesi (audit)
Jakob Nielsen bir projede bütçenin yüzde 10’unun kullanılabilirliğe ayrılmasını tavsiye ediyor. Bu yeni bir websitesi için bir uzmanın, sitenin planlanması ve tasarımının belirli yönlerini analize etmesi anlamına geliyor. Varolan bir websitesi için bu genellikle kusurlu olan kısımların tespit edilmesi için sitenin kullanılabilirlik denetiminden geçmesi demektir. Denetim aynı zamanda bu sorunları gidermeye yönelik öneriler sunacaktır.

Kullanılabilirlik pahalı değildir!
Evet, büyük bilgisayar şirketlerinin milyon dolarlık kullanılabilirlik laboratuarları yatırımı bilinmektedir ama gündelik kullanılabilirlik projeleri çoğu ucuzdur. Küçük şirketler için laboratuar ortamı gerekmez; Kullanıcı Ajansı gibi (www.kullaniciajansi.com) uzaktan test platformlarını da kullanabilirsiniz. Yapılan araştırmalara göre başarılı bir kullanılabilirlik testi yapmak için sadece 5 katılımcı yeterlidir. Ortalama olarak bir projede bütçenin yüzde 10’unun kullanılabilirliğe ayrılması tavsiye edilmektedir ve inanın bu ufak miktar kötü bir tasarımı düzeltmeye para harcamaktansa, bütçenizin geri kalan 90%’ının daha doğru bir şekilde değerlendirilmesine yardımcı olacaktır.